از فیلمسازی نترسید

کلود شابرول – فیلمساز مشهور دوران موج نوی فرانسه در اواخر دهه 60- تعریف می کند وقتی اولین فیلم خود را کارگردانی کرده 29 سال داشته و قبل از آن هرگز قدم به صحنه فیلمبرداری یک فیلم نگذاشته بود. " شناختی که از سینما داشتم فقط تئوریک بود ؛ آن قدر تئوریک که وقتی مدیر فیلمبرداری از من خواست توی ویزور نگاه کنم ، به جای آن که چشمم را پشت ویزور بگذارم به داخل ماسماسکی که آن پایین بود ، نگاه کردم. معمولا چنین خطایی برای یک کارگردان تیر خلاص است. با این حال ، به خاطر فیلم های زیادی که دیده بودم ، و بنابراین می دانستم که چه می خواهم ، عوامل فنی هوایم را داشتند."

شابرول تا به حال نزدیک به 60 فیلم سینمایی ساخته که در میانشان شاهکارهایی چون سرژ زیبا ، مادام بواری ، تشریفات و ... وجود دارند.

درباره " کسی از گربه های ایرانی خبرنداره (بهمن قبادی –  2009 )"

به هیچ وجه دلم برای نگار و اشکان – دختر و پسر مثلا عاصی فیلم – و مرگشان در پایان نسوخت. قبادی کارگردانی بود که می توانست با چند زن و بچه و پیرمرد و پیرزن کرد عامی فیلمی بسازد که حتی برتولوچی بزرگ را نیز به اعجاب وادارد ولی در " کسی از گربه ها ..." تنها یک کلیپ ساز درجه دو جلوه می کند که هر چه دم دستش بوده با ذوق زدگی در سالاد تصویری فیلمش ریخته و غذایی شور و نیمه سوخته تحویل تماشاگرانش داده است.

فیلم شاید در این اوضاع و احوال امروزی ایران برای مخاطبان غربی جالب باشد و حتی برایش کف هم بزنند ولی برای ما که در همین وضعیت متناقض و پادرهوا زندگی می کنیم فقط تجربه ای به هدر رفته است.

قبادی ، کیارستمی را متهم می کند به انفعال و ترس از گفتن حقایق روز  و فیلم خودش را سیاسی و حقگو می داند ، به ساختن فیلمی بدون مجوز (موسوم به زیرزمینی) افتخار می کند و از کمک کردن به جوانان مثل دختر و پسر فیلمش سخن می گوید در حالی که ما واقعا دلیلی برای دلسوزی و کمک احتمالی به اینها – که خیلی هم مرفه اند- در ذهنمان پیدا نمی کنیم.

تنها مشکلشان ناتوانی در اجرای یک کنسرت عمومی است که همه گروه های موسیقی در ایران کمابیش با آن درگیرند و از غمش خودشان را به کشتن هم نمی دهند و کارهای معقول تری را دنبال می کنند.

کلودشابرول در سال 1985 در مصاحبه با کایه دو سینما گفته بود ": البته منکر نمی شوم که از دیسکوتک ، موسیقی راک و کلیپ های موسیقی بیزارم. به نظرم مسخره می رسد و جنبه مُدروزی شان  اذیتم می کند. وقتی در فیلم "عناصر مُد روزی" می گنجانیم اگر فاصله خود را با آنها حفظ نکنیم فیلم خیلی زود تاریخ مصرف پیدا می کند و چند سال نگذشته که کهنه می شود."

این همان بلایی است که بهمن قبادی بر سر فیلم متفاوت نمای خودش آورده است و احتمالا به زودی به آن پی خواهد برد. امیدوارم که فقط خیلی دیر نشود.   

نظر بهرام بیضایی درباره سنت و مدرنیته در جامعه ایرانی:

" ما در یک جامعه پاره پاره دسته دوم زندگی می کنیم که دست کم در پایتخت و چند شهر اصلی ، شکل زندگی و بینش طبقه متوسط آن بیش از بقیه پاره ها برداشتی است از آن جامعه دست اول ، و هر فیلم جدی هم که براساس آن ساخته شده به نظر برداشت می آید. برای نمونه تقریبا سراپای سازمان اداری موجود تقلید سازمان اداری غربی است ... همه شکل به هم ریخته ای از یک شهر و اندیشه درک نشده غربی است که ما وارد کردنش را یاد گرفته ایم نه دانشی را که به ساختن درست آن ها می انجامد. اگر آشفتگی و بی سلیقگی و سرهم بندی بودن این مجموعه و سبزه رویی مردم را حذف کنیم چه چیز این جامعه ی غمگین ساخت ماست که بشود ملی یا مال ما خواند؟ "

نقل قول از کتاب گفتگو با بهرام بیضایی / زاون قوکاسیان / نشر آگاه / چاپ اول زمستان 71

تولد ( جاناتان گلیزر- 2005)

این فیلم جاناتان گلیزر گمنام در میان دوستداران سینمای ناب و هنری در این برهوت فیلم خوب و عمیق طرفداران خاصی پیدا کرد. فیلمنامه را ژان کلودکریر فیلمنامه نویس بونوئل نوشته و این همه را به دیدن نتیجه کار کنجکاو ساخته بود.بهترین لحظات فیلم هم شباهت غریبی به آثار دهه 60و 70 بونوئل و پولانسکی دارد.شان شوهر آنا در حین دویدن به زمین می افتد و می میرد.ده سال بعد آنا به مردی دیگر به نام جوزف علاقه مند شده اما معمای مرگ شوهرش و مهر او را نمی تواند فراموش کند.هنگامی که این دو نامزدیشان را اعلام می کنند پسربچه ای به نام شان بر زن ظاهر می شود و اعلام می کند که شوهر مرده او است که حال در کالبد یک کودک به نزد او بازگشته است.

آنا شوکه می شود.او نمی تواند همچنین ادعایی را بپذیرد اما پسربچه ناگفته هایی از زندگی آن دو را عیان می کند که عجیب ، باورنکردنی و قابل تامل است.آنا نمی تواند این حقایق را از نظر دور نگه دارد و از سویی دیگر هیچ کس هم چنین مسئله ای را باور نمی کند.بازی نیکول کیدمن در اوج دوران بازیگری اش در نقش زنی که هنوز شوهرش را دوست دارد و حال در برابر واقعه ای سخت نامنتظر قرار گرفته عمیق و در لحظاتی تکان دهنده است.او با مکث و طمانینه ای غبطه برانگیز نقشش را بازی می کند و گاه فراموش می کنیم که او همان کیدمن فوق ستاره هالیوودی است.

  برخی از منتقدان فیلم را ادای دینی به آثار بونوئل و پولانسکی می دانند مضافا که آرایش موهای آنا به شدت یادآور میافارو در "بچه رزمری" است. سبک روایی فیلم خوددار و متین و موسیقی متنش چونان ضربان قلبی است که اضطراب و نگرانی عجیبی را به تماشاگر القا می کند. اگر "تولد" را نوعی ردیابی مفاهیم از دست رفته ای چون عشق ، وفاداری و ارزش خاطرات بدانیم و گلیزر را به خاطر وفاداری اش به سینمایی تعالی دهنده تحسین کنیم راهی به خطا نرفته ایم.

" آزادی از نظر من یعنی قبل از هر چیز عروج انسان از طریق رها شدن از خرافات. آدمیزاد خرافه پرست از بردگی و جهل خودش دفاع می کند و مرا هم با خودش به بردگی می کشاند."    احمد شاملو

در حین گشت و گذار در بین انبوه یادداشت هایم به این گفته از احمد شاملو کبیر رسیدم. تکان دهنده بود و عبرت آموز. به نظرم اولین درس در مستقل ماندن در همه چیز همین جمله است. روحش شاد.

46 سينماگر مطرح ايران در بيانيه يي مشترک نگراني خود را نسبت به حذف سينماي «مستقل» اعلام کردند. در اين بيانيه که به عنوان بيانيه شماره 3 مجمع فيلمسازان سينماي ايران منتشر شده، نام فيلمسازاني چون عباس کيارستمي، ناصر تقوايي، بهرام بيضايي، رخشان بني اعتماد، احمدرضا درويش، کيومرث پوراحمد، ابوالحسن داودي، عليرضا داودنژاد، پرويز شهبازي، اصغر فرهادي ، کیانوش عیاری و... به چشم مي خورد.

اين هنرمندان در بيانيه مشترک خود به جرياني اشاره کرده اند که قصد فاصله انداختن ميان آنها و مردم را دارد. چنانچه در آغاز بيانيه اين گونه آمده است؛ «دوستداران سينماي ايران، سالن هاي سينما بعضي از فيلم هاي ما را نشان نمي دهند و بسياري از فيلم ها با محدوديت به نمايش درمي آيند و هيچ قانوني از ما پشتيباني نمي کند. جرياني بين ما و شما فاصله انداخته است.»

46 سينماگر ايران در بيانيه خود اضافه کرده اند؛ «اين جريان خواستار حاکميت پول و سرمايه است و هر کس براي آنان فيلم نسازد، در نمايش عمومي با شگردهاي بازاري تنبيه مي شود. در شرايط کنوني، ملاک براي نمايش عمومي يک فيلم، فيلمساز آبرودار و فيلم آبرومند نيست. مي خواهند سينماي مستقل را حذف کنند يا حداکثر لطف کنند و در گلخانه نگه دارند.»

در ادامه اين بيانيه آمده است؛ «علاقه مندان به سينماي ايران، ما اين فيلم ها را براي شما و به عشق شما مي سازيم. رودررويي مستقيم با مردم حق هر سينماگري است و نيز حق مردم است که فيلم هاي متفاوت ببينند، اما انحصارطلبي راه را بسته است. اگر ساز و کار توليد و پخش و نمايش در اين سينما اصلاح نشود. و اگر در نمايش فيلم ها عدالت اقتصادي و فرهنگي اعمال نشود، بايد به زودي شاهد حذف سينماي مستقل ايران باشيم.»

نظر دیوید لینچ :

" آدم نمی تواند فقط وحشی باشد و دیوانگی کند ، به هر حال باید قلم مو و رنگ را درست انتخاب کرد و چیزی به وجود آورد. روشمندی و انسجام شرط ضروری و بنیاد کار است. بر این اساس هنرمند به خلاقیتش مجال ظهور می دهد و از اینجا به بعد است که می تواند تا جایی که می خواهد دیوانه بازی دربیاورد"

نظر هال هارتلی:

" معمولا یک موقعیت را تا حدی به تماشاگر نشان می دهم که در او انتظارهای واضحی شکل بگیرد و بعد به راه هایی فکر می کنم که این انتظارها را براورده نکنیم و او او را غافلگیر کنیم"

نظر رابرت آلتمن:

" اگر کسی بخواهد هنرمند شود ، باید قواعد تحمیلی را زیر پا بگذارد..... هر فیلمی را مطابق قاعده شروع می کنم ، اما مدتی بعد همه چیز را تغییر می دهم. کار قبلی را به طور کلی کنار می گذارم. چون اگر زمانی برسد که به ورطه تکرار بیفتم کارم تمام است"

نظر فرانسواتروفو:

" اگر به کاری که می کنیم و به خودمان اهمیت بیشتری بدهیم ، آثاری خلق می کنیم که باقی می مانند ، مبارزه می کنند و ادامه پیدا می کنند. حالا نه برای ابد ، اما به هر حال بیشتر از خود ما ادامه پیدا می کنند"

امروز اول مهرماه 1388 است. ده سال پیش را به یاد می آورم در چنین روزی. باران می آمد. رفتم مدرسه. کلاس سوم دبیرستان . در حالی که همان شهریورش عاشق شده بودم. عاشق پروپاقرص سینما. چه روز عجیبی بود.  می خواستم با کسی درباره عشقم حرف بزنم .این که تصمیمم را گرفته ام تا فیلمساز شوم اما هیچ کس را پیدا نکردم.

اگر هم می گفتم فکر می کنید کسی جدی می گرفت. یک پسر دبیرستانی اهل بندرانزلی که از همه چیز فاصله نجومی دارد می خواهد فیلمساز شود. به حق چیزهای نشنیده ! هنوز هم تعداد آدم هایی که بتوانم درباره سینما با آنها جدی حرف بزنم به انگشتان دو دست نمی رسد. سینما برای خیلی از هم نسلان من چیزی جز گلزار و فیلم هندی و خیلی روشنفکرنما باشند "چشمان بازبسته" نیست. بگذریم .....

در آخر: همیشه سعی داشتم تا "مستقل ها" به حدیث نفس گویی وبلاگ های دیگر دچار نشود اما از یادآوری امروز حداقل برای خودم نمی توانستم به آسانی بگذرم. دوستان این یکی را بر من ببخشایید.

همه این ها دست به دست هم می دهند تا در سالروز سینما دلمان برای سینمایمان بسوزد و نگران باشد؟

راه حل شما چیست؟ من که عقلم به جایی قد نمی دهد !!!!